Tác giả: William A. Borst, Ph.D.
Chuyển ngữ: Tuấn Việt
Từ: catholicculture.org
MỤC LỤC
- Nguồn gốc Pháp quốc
- Những gã khổng lồ của Thuyết vô thần
- Xung đột nội bộ
- Một lực lượng đang hành quân
- Những người vô thần mới
- Một Tư tế vô thần
- Câu trả lời của các Giáo hoàng
Trong phần dẫn nhập của cuốn sách The Twilight of Atheism [Thời kì thoái trào của Thuyết vô thần], tác giả Aleister McGrath nhắc đến diễn văn của Winston Churchill tại Đại học Harvard vào năm 1943, trong bài diễn văn đó, Churchill đã tiên báo rằng “vương quốc của tương lai sẽ là vương quốc của trí tuệ” (empires of the future will be empires of the mind). Những ý thức hệ sẽ chi phối tương lai chứ không phải là những quốc gia riêng lẻ. Churchill nói điều này nhằm ám chỉ chủ nghĩa Quốc xã và chủ nghĩa Cộng sản, tuy vậy, sự tiên đoán của ông vẫn xuất hiện trong các tiêu đề báo chí mỗi ngày.
1. Nguồn gốc Pháp quốc
Điều nguy hiểm nhất trong mọi tư duy mang tính chất thống trị là Thuyết vô thần. Nó bao hàm một phạm vi rộng lớn từ việc không tin vào Thiên Chúa hay một Hữu thể Thiêng liêng nào đó cho đến một sự từ khước mãnh liệt và dứt khoát về bất cứ niềm tin tôn giáo nào và xem đó như là một thứ dụ dỗ và nô lệ. Thuật ngữ atheist xuất hiện trước tiên ở Hy lạp từ thời cổ và được hiểu như là chủ trương phủ nhận tôn giáo của quốc gia thời bấy giờ hơn là không tin Thiên Chúa. Chính vì vậy, những người Kitô hữu tiên khởi từ chối thờ lạy Caesar cũng bị gọi là atheist, đồng thời họ cũng bị gọi là kẻ bội giáo, và họ chịu tử đạo chỉ vì không tin như đồng bào của họ.
Cách mạng Pháp đã đem lại ý nghĩa mới cho hạn từ này. Mặc dù nhiều người lãnh đạo cách mạng căm ghét Giáo hội Công giáo, nhưng họ vẫn không minh nhiên phủ nhận Thiên Chúa. Trong khi Voltaire tìm cách loại trừ Giáo hội và những cái bẫy của việc tôn thờ của tôn giáo, thì những Philosophes, những trí thức bừng bừng ngọn lửa cách mạng đã bổ sung thêm việc phủ nhận Thiên Chúa. Họ tin rằng việc áp dụng phương pháp khoa học một cách triệt để có thể dẫn đến việc phủ nhận Thiên Chúa. Baron Paul-Henri-Dietrich d’Holbach, người đầu tiên trong lịch sử tự tuyên bố mình là người vô thần, đã thề sẽ loại trừ hoàn toàn sự siêu việt (transcendent), để cho thấy tất cả đều phát xuất từ con người. Ông ta tin rằng ông ta đang giải phóng nhân loại ra khỏi vòng xiềng xích mê muội của một niềm tin vô lý vào siêu nhiên. Suy nghĩ của ông đã dẫn tới việc sùng bái lý trí (cult of reason) tách rời khoa học ra khỏi mối dây tôn giáo của nó.
Mặc dù đã cố gắng hết sức, cuộc cách mạng đã không áp đặt Thuyết vô thần như là quốc giáo trong suốt mười năm thống trị. Mãi đến thế kỉ XX, chủ nghĩa cộng sản vô thần mới thiết lập một quốc gia vô thần ở Liên Xô, Trung Hoa và Cuba.
2. Những gã khổng lồ của Thuyết vô thần
Theo McGrath, có ba gã khổng lồ của thuyết vô thần đã xuất hiện từ sau Cách mạng Pháp. Quan điểm, tính khí và suy nghĩ của họ đã xây dựng nền móng cho sự đả phá tín ngưỡng trong Thời Mới (Modern), nhằm phá hoại các niềm tin tôn giáo truyền thống trong hơn một thế kỉ. Ludwig Feuerbach, Karl Marx, và Sigmund Freud được xem như những tư tế vô thần (atheistic priesthood), những người đã biến chuyển một giả thuyết cách mạng táo bạo trở thành điều chắc chắn vững vàng trong suốt một thời kì lịch sử, đặt Kitô giáo vào thế phòng thủ liên tục. Suy tư chung của họ, được nối kết với thuyết hoài nghi (skepticism) của Emmanuel Kant, làm phát sinh học thuyết Thời Mới (Modernism) gây nhiều thiệt hại cho các tôn giáo lớn trong thế kỉ XX và XXI.
Feuerbach sinh ra trong bầu khí cách mạng năm 1804. Ông học tại Đại học Berlin, nơi đây, ông được tiếp cận với tư tưởng của G. W. F. Hegel. Ông rời bỏ Giáo hội đang quá mải mê tập trung vào một thiên đàng xa vời nào đó hơn là chú ý đến những điều kiện sinh sống trên trái đất. Feuerbach muốn tạo nên một cơn động đất về mặt trí tuệ, nhằm làm rung chuyển những cột trụ đức tin ở Tây Phương, để làm sụp đổ toàn bộ kiến trúc Giáo hội. Ông tin rằng nhân loại đã bịa ra ý niệm về Thiên Chúa như là một sự an ủi hoặc để lãng quên những đau khổ của cuộc sống. Trong tác phẩm The Essence of Christianity (Bản chất của Kitô giáo), ông đã tìm cách chứng minh nhân loại bị đàn áp bởi chính phát minh của chính mình.
Karl Marx đã đưa thuyết vô thần sang một chiều kích mới. Ông tin rằng tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân. Ông cảm thấy rằng các cơ cấu quyền lực sử dụng tôn giáo để ru ngủ quần chúng nhân dân, để quần chúng không nhận ra sự vô ích của cuộc đời và nhận ra những kẻ đang đàn áp họ. Như một loại vũ khí của cơ cấu quyền lực, tôn giáo kìm giữ người nghèo trong tình trạng đói khổ và bất mãn. Marx lý luận rằng nếu xã hội xóa bỏ các điều kiện xã hội tạo nên nhu cầu tôn giáo, tôn giáo tự động sẽ biến mất.
Theo Freud, tôn giáo xuất hiện do một áp lực tâm lý học sâu xa phản ánh lịch sử tiến hóa phức tạp của nhân loại. Tư tưởng tôn giáo không phải là những lừa dối có chủ ý, nhưng chúng phát xuất từ vô thức của con người, từ cái gọi là id. Đối với ông, các thời kì tôn giáo trong lịch sử được xem như những ngày thơ ấu mông muội của nhân loại. Niềm tin vào một Thiên Chúa ngã vị chỉ hơn kém là một ảo giác ấu trĩ (infantile delusion) mà thôi, phát sinh do những ước muốn trong vô thức được bảo vệ, được an toàn. Với thuyết vô thần thời mới (modern atheism), thế giới đang ở trong tình trạng trưởng thành của nó. Một xã hội càng trưởng thành và càng được dân sự hóa, thì nhu cầu tôn giáo giảm sút.
3. Xung đột nội bộ
Những ảnh hưởng khác của cuộc cách mạng Pháp vẫn còn tồn đọng cho đến ngày nay. Thuyết vô thần là buồng năng lượng tăng cường sức mạnh cho thuyết thời mới (modernism) thấm nhuần cuộc chiến văn hóa, cuộc chiến này kéo dài hơn mọi cuộc chiến khác trong lịch sử Hoa Kì cộng lại. Cuộc chiến về mặt trí tuệ và tâm hồn này có thể dễ dàng rút gọn vào cuộc chiến không bao giờ ngừng giữa những niềm tin còn lại từ cuộc Cách mạng Pháp với các truyền thống tôn giáo chán ngán của nền văn minh Tây phương.
Những mặt xung khắc trong cuộc xung đột ý thức hệ này có thể được giải thích tốt nhất bằng hình ảnh của hai thành phố Jerusalem và Athens. Những thành phố lịch sử này đại diện cho hai lực lượng – mặc khải và lý trí – đã đem lại sức sống và tồn tại ở Phương Tây suốt 500 năm. Trong nhiều thế kỉ dưới sự hướng dẫn của Giáo hội, hai lực lượng này hoạt động hài hòa với nhau. Với sự trỗi dậy của thuyết Thời mới ở thế kỉ XIX, mọi thứ đã thay đổi tận căn. Từ đó, hình ảnh Jerusalem và Athens, hay đức tin và lý trí, sẽ không bao giờ xuất hiện trong cùng một hành trình ý thức hệ. Đúng như Churchill đã tiên đoán, những thành phố biểu tượng này đại diện cho một cuộc xung đột nội bộ của trí tuệ diễn ra trong bối cảnh của cuộc tranh luận ý thức hệ trong thế kỉ XXI.
Vào tháng 11, nhà báo Maggie Gallagher đã tường thuật về một cuộc gặp mặt thường niên của Salk Institute for Biological Studies tại La Jolla, California, trong đó bà tỏ rõ thái độ hiếu chiến của Athens nhắm vào Jerusalem. Bà muốn cho thấy khoa học cũng ganh đua với tôn giáo trong việc loan báo tin mừng, khi đặt tên cho bài viết tiêu đề: Người kể câu chuyện vĩ đại nhất chưa từng có (teller of the greatest story ever told). Trong khi nói tới các nhà khoa học tham dự như người hùng mạnh của Athens, nhiều người trong số đó theo thuyết vô thần hoặc bất khả tri, nhưng bà không thể che giấu được được “đôi chân đất” của họ, khi luôn tìm cách đàn áp những người và những ý tưởng đe dọa tư tưởng nền tảng của họ.
Với nỗ lực vô vọng trong việc phá hoại niềm tin tôn giáo, họ đã tỏ ra như những đứa trẻ không bình thường khi tự hỏi làm thế nào Đấng Tạo Hóa nhân lành có thể ở đằng sau sự hiện hữu của chúng ta. Những người khác thì cho thấy sự mênh mông và vẻ đẹp của vũ trụ như là sự vinh quang và vẻ đẹp tuyệt vời hơn bất cứ điều gì khác được miêu tả trong Thánh Kinh, hay từ khái niệm Thiên Chúa, và xem đó như là bằng chứng của việc Thiên Chúa không hiện hữu. Sự dấn thân vào lý trí và luận lý không thể giúp họ nhận ra sự mâu thuẫn đầy châm biếm trong chính quan điểm của họ.