II- Hội đồng Cải cách Học chính địa phương Khóa họp năm 1906
Trích biên bản các phiên họp (Hà Nội, L. Gallois 1906), tr. 47 và 50.
A. Phiên họp thứ nhất ngày 21. 4. 1906
Chương trình nghị sự là nghiên cứu việc cải cách chữ quốc ngữ.
Ông Nordemann, Chủ tịch Hội đồng, trình bày là vào lúc chúng ta soạn thảo một số lớn sách giáo khoa bằng tiếng Annam, thì việc nghiên cứu vấn để cải cách chữ quốc ngữ là điều cần thiết. Ông Chủ tịch ôn lại lịch sử vấn đề và nhắc lại là từ các tác phẩm của linh mục A. De Rhodes, xuất bản vào giữa thế kỷ XVII, chữ quốc ngữ đã trải qua nhiều đợt chỉnh sửa. Từ điển Taberd (1838) đưa ra một cách viết rất khác. Các từ điển của La Liraÿe và Theurel (1877) cũng có các cách ghi riêng của mình. Hội nghị các nhà Đông phương học tại Hà Nội năm 1902 đã đưa ra một số điều chỉnh; các quyết định của Hội nghị được sử dụng làm nền tảng cho Hội đồng nghiên cứu. Hội đồng đã nhóm họp bốn lần và đã đi đến một thỏa thuận gần như hoàn toàn.
Ông Chủ tịch nhắc lại rằng Hội đồng của Hội nghị tại Hà Nội do một người Annamitisant được mọi người đánh giá cao là ông Chéon ngồi ghế chủ tọa.
Ông Nordemann giải thích rằng Hội đồng đã quyết định trong dự án của mình để ý tới tính cách ích lợi của việc Pháp hóa và của cả sự cần thiết phải quy tắc hóa và đơn giản hóa cách thức ghi chép này. Các cải cách được đề nghị nhắm tám yếu tố, nhưng hai trong tám yếu tố này đã không được sự nhất trí của Hội đồng.
Cách viết êi sẽ thay thế cho ây, như trong A. de Rhodes.
Mọi người nhất trí.
Chữ ă ngắn (bref) sẽ có dấu ngắn (signe de la brève) ở tất cả chỗ nào có a ngắn, kể cả do vị trí.
8 chấp nhận chống lại 5.
Trong các nguyên âm đôi (diphtongues) trong đó chữ thứ hai là i hay y, chúng ta sẽ luôn luôn viết là i. Tuy nhiên, ông Nordemann đề nghị là uy và ui phải khác biệt nhau.
Ông Maitre lưu ý là trong trường hợp này việc sử dụng uy sẽ không biện minh được, và tốt hơn hết là viết ui để cho thấy là chữ i được tách biệt hẳn.
Ông Chủ tịch ủng hộ các nhận xét này, khi lưu ý rằng việc chấp nhân uy sẽ khiến cách viết không sử dụng được trong các công trình khoa học.
Ông Nordemann nhấn mạnh rằng đối với việc chấp nhận uy, chữ i với dấu tréma có nhiều dấu khác nhau không có trong bộ chữ cùng cỡ.
Ông Maitre nói là sẽ không có bất tiện lớn khi đánh dấu trên u.
Các ông Tissot và Bouzat phát biểu cũng ý kiến này.
Hai ý kiến này đã không hội đủ đa số phiếu. Đề nghị được gác lại.
B. Phiên họp thứ hai ngày 21. 4. 1906
Ông Chủ tịch trình bày: vì Đại học đã tổ chức phiên họp khoáng đại và lấy dự án làm nội dung cho một cuộc bàn luận, Hội đồng có thể chuyển sang việc xem xét các vấn đề thuộc lĩnh vực khoa học: trước tiên, chúng ta có thể trở lại vấn đề chữ quốc ngữ.
Mọi người đồng ý về đề nghị của ông Bùi Đình Tá chấp nhận cách viết do ông Maitre đưa ra, trừ việc i tréma sẽ được thay thế bởi i có dấu mũ.
Ông Nordemann sau đó đọc lại toàn bộ các đề nghị sau đây, liên quan đến các cải cách chữ quốc ngữ:
Các nguyên âm: â sẽ viết là ê trước i.
ă sẽ có thêm dấu ngắn ở tất cả các nơi nó là âm ngắn.
i sẽ viết là i trong tất cả các trường hợp.
y bên trong các từ sẽ viết là y. Chúng ta sẽ viết là i trong nguyên âm đôi ui.
Các phụ âm: đ sẽ viết là d.
c, k, q, sẽ viết là k trong tất cả các từ có phụ âm này,
các trường hợp đặc biệt: cua = kua; qua = koa.
d, gi, sẽ viết là j.
x, sẽ viết là c (có dấu phẩy ở dưới).
h sẽ không còn khi đứng sau g hay ng trước i hay e.
Quy tắc yêu cấu đặt dấu trên hay dưới nguyên âm nổi trội (voyelle dominante) phải được tuân thủ một cách nghiêm nhặt.
Các đề nghị này đã được mọi người chấp nhận.
III. Quyết định ngày 16.5.1906 của Toàn quyền Đông Dương về việc mở một cuộc thi soạn sách giáo khoa
(Trích đoạn liên quan đến chính tả của các sách viết bằng chữ quốc ngữ)
Điều 8. Các sách giáo khoa được soạn bằng tiếng Annam theo mẫu tự latinh (quốc ngữ ) phải chú ý tới cách viết chính tả sau đây:
Các nguyên âm: âm được phiên một cách không chính xác thành â sẽ được viết là ê trước i;
ă sẽ có dấu ă ở bất cứ vị trí nào khi nó là nguyên âm ngắn;
i sẽ luôn được viết là i; và i có dấu mũ trong nguyên âm đôi ui;
y (bán nguyên âm của i) sẽ được viết như vậy ở bên trong các từ;
Các phụ âm: đ sẽ viết thành d;
c, k, q sẽ đồng loạt được viết thành k;
Trường hợp đặc biệt: cua sẽ viết là kua và qua sẽ viết là koa;
d, gi sẽ được viết là j;
x sẽ viết là c (có dấu phẩy ở dưới);
h sau g hay ng (âm họng kêu hay mũi/gutturale sonore ou nasale) trước i hay e sẽ bị bỏ;
Quy tắc về việc đặt dấu ở trên hay dưới nguyên âm nổi trội phải được tuân thủ một cách nghiêm ngặt.