VII. Khẩn cầu cho toàn dân: Silvanô Núi Athos1Silva de l’Athos, Escrits espirituals, pam (El Gra de blat 40), 1982.
Chứng tá Tin Mừng của vị sư phụ cuối cùng này của nước Nga (+1939) thật gây ấn tượng: giữa cơn bách hại tôn giáo trên quê hương, bằng lời cầu nguyện “cha đã đổ máu của trái tim” để xin ơn cứu độ cho những lý hình. Silvanô sinh năm 1866, ở Sovsk, từ một gia đình nông dân, anh gia nhập đan viện thánh Panteleimon trên núi Athos năm 1892. Đời sống thánh thiện của cha có thể tóm tắt thành một câu nói “cha là dụ ngôn về sự ngoan ngoãn cho Chúa Thánh Thần tác động”, và cha quyết định duy trì ơn Chúa Thánh Thần. Như một đan sĩ, cha sống ẩn tích trong một công việc khiêm tốn, lúc đầu trong một cối xay, sau đó làm quản lý trong một cộng đoàn lớn. Chú ý đến tác động Thánh Thần, cha học biết nhận ra nơi Đức Giêsu lòng từ bi vô ngần của Chúa Cha, và thế là cha bắt đầu con đường trở nên đồng hình đồng dạng với Đức Kitô. Cha sớm nhận ra rằng chỉ qua sự khiêm tốn, biết mình là “mảnh đất hoang tàn”, “thân xác tội lỗi”, ta mới có thể đạt đến sự kết hiệp trọn vẹn với Đức Kitô, Đấng vì yêu thương loài người, đã xuống tận cõi âm ti. Trong một cuộc thử thách lâu dài về cảnh chịu bỏ rơi, ra như tuyệt vọng, cha nghe thấy tiếng Chúa nhắc đi nhắc lại: “Hãy duy trì tinh thần của con trong địa ngục, đừng thất vọng!” Được Chúa đến an ủi thân tình, cha trở thành con người có khả năng mang lấy những khổ đau của anh em mình. Viễn tượng về một thế giới được tạo dựng như một tổng thể bất khả phân chia, và về ơn cứu độ của mỗi người không thể nào tách rời khỏi ơn cứu độ của toàn nhân loại, và thậm chí toàn vũ trụ, đã chi phối cảm nghiệm tâm linh của cha. Ý thức về tình liên đới với hết mọi thụ tạo đã giải thích lòng trác ẩn và trách nhiệm mà cha cảm thấy không chỉ đối với loài người mà thậm chí đối với động vật, cây cối, trái đất, nước non, không khí2Vang âm của ý thức về sự hoà đồng vũ trụ – chúng ta sống trong vạn vật và vạn vật trong trong chúng ta – là những lời của sư phụ Zósima, trong tác phẩm Anh em nhà Karamazov của Fiodor Dostoïevski: “Hãy yêu mến tất cả thụ tạo của Thiên Chúa”, “chúng ta có trách nhiệm đối với mỗi người và mỗi vật”..
Lời khuyên của Chúa Giêsu hãy “yêu thương hết mọi người” và “hãy xử sự tốt đẹp với mọi người, giống như Cha trên trời” (Mt 5,44 và 48), cũng như những lời của thánh Phaolô, “Anh em là chi thể của nhau” (Ep 5,25), cha Silvanô đã mở rộng đến tất cả mọi loài thụ tạo, theo nghĩa là toàn thể vũ trụ cần được cứu độ và biến hình: “Thần khí Chúa dạy linh hồn hãy yêu mến tất cả những sinh vật, đến nỗi yêu mến mọi sinh linh, không làm hại ai, ngay cả một ngọn lá trên cây, không dày xéo một chiếc bông hoa. Như thế Thần khí Chúa dạy ta yêu hết mọi thứ hiện hữu, cảm thông với tất cả”. Thâm tín rằng mọi sinh linh đều được kêu gọi đón nhận ơn cứu độ, cha khám phá ra ơn gọi của đan sĩ là chuyển cầu cho hết mọi người: “Đối với những kẻ được tuyển chọn, Thiên Chúa ban cho họ một ơn cao cả để họ ôm ấp toàn trái đất, toàn thế giới trong tình yêu của Người… Linh hồn tôi khao khát cho mọi người được cứu độ. Tình thương Chúa muốn cho tất cả mọi người được cứu độ”. Cha Silvanô nhận thấy lòng ước ao ơn cứu độ cho tất cả mọi người được hiển hiện nơi Đức Thánh Mẫu Maria. Ý nghĩa của việc chuyển cầu cho các anh chị em có thể tóm lại trong bốn châm ngôn sau đây.
1. “Hãy yêu mến hết mọi người”
Một bữa kia, khi còn là đan sĩ trẻ tuổi, đang lúc cử hành kinh chiều tại nhà nguyện thánh Elia, cha được thị kiến về Chúa Kitô. Linh hồn tràn ngập “một tâm tình mới, rất dịu dàng, của lòng yêu mến Thiên Chúa và hết mọi người, và từng người”. Tình yêu đại đồng, hăng nồng này chính là tình yêu của Thiên Chúa tác động trong con tim của cha, và không bao giờ rời bỏ. Cha yêu thương cả những người đã chết và chịu giam trong hoả ngục “Tình yêu không thể chịu đựng nổi cảnh tượng của một linh hồn bị hư mất”. Với những người muốn cho kẻ thù của Giáo hội phải chịu trừng phạt, cha viết: “Những người nghĩ như vậy là không hiểu biết tình yêu của Thiên Chúa. Ai có đức ái và đức khiêm nhường của Đức Kitô thì khóc lóc và khẩn nài cho hết mọi người”3Espiritualidad rusa, cit., 175.. Có một bạn trẻ hỏi cha: “Những kẻ thù đang bách hại Giáo hội của ta, làm thế nào mà con có thể yêu họ được?”, sư phụ trả lời:
“Hãy nghe đây: linh hồn kém cỏi của con không hiểu biết Thiên Chúa; không biết Chúa yêu thương ta như thế nào, và Người mong muốn thế nào cho hết mọi người biết thống hối và sống đời đời. Thiên Chúa là tình yêu, Người đã phái Chúa Thánh Thần xuống trần gian để dạy dỗ linh hồn biết yêu thương những kẻ thù và cầu nguyện cho họ, ngõ hầu họ cũng được ơn cứu độ. Đó là tình yêu đích thực. Phúc cho ai yêu mến anh em mình, bởi anh em ta là sự sống của ta. Ai yêu thương người anh em thì có Thần khí Chúa trong linh hồn của mình. Người ban cho linh hồn được bình an và vui tươi, Người tặng ban nước mắt để khóc cho hết mọi người”4Espiritualidad rusa, cit., tr. 176-177, 179..
2. “Hãy cầu nguyện cho tất cả mọi người”
Cách thức biểu lộ tình yêu đại đồng là lời chuyển cầu liên lỉ cho hết mọi người, và đây là cách thức đan sĩ phục vụ Giáo hội và thế giới. “Tôi sẽ cầu nguyện cho tất cả thế giới, ngõ hầu tất cả mọi người trở về với Chúa và được an nghỉ trong Người. Đan sĩ cầu nguyện và đổ nước mắt cho tất cả thế giới, và đây là công tác chính yếu của họ”. Trong tương quan của đan sĩ đối với thế giới – trong tư cách là quản lý của đan viện, cha Silvano phải quan tâm đến nhiều đòi hỏi và gặp gỡ nhiều người, từ đó nảy ra hai chuyển động. Trước hết, cha phải trở về với chính mình, nhờ lời cầu nguyện. Được thu hút bởi Thiên Chúa, cha rút lui khỏi thế giới, và đi sâu vào đáy tâm hồn để thanh luyện mình khỏi mọi đam mê xấu xa, đến độ có thể đạt được an bình và gặp gỡ Thiên Chúa trong trái tim, không còn vương vấn với tục trần. Từ đó nảy ra chuyển động thứ hai: một khi đã gặp gỡ Thiên Chúa nơi cõi thâm sâu của trái tim, đan sĩ khám phá mình kết hợp với toàn thể vũ trụ, liên đới với vạn vật, và không có gì là xa lạ nữa. Việc rút vào hoang địa không mang nghĩa khước từ mà là khẳng định thế giới: “Nhờ các đan sĩ, việc cầu nguyện không bao giờ ngừng trên mặt đất, và đây chính là sự hữu ích của họ đối với thế giới. Thế giới tồn tại nhờ lời cầu nguyện; nếu lời cầu nguyện chấm dứt thì thế giới sẽ bị hủy diệt. Đan sĩ được kêu gọi cầu nguyện cho hết mọi người cho cả thế giới. Đó là công tác của họ, vì thế không được áp đặt cho họ những công tác trần thế”5Ibid., tr. 91-192.. Tất cả mọi Kitô hữu đều được mời gọi cầu nguyện cho thế giới: “Ai không yêu thương kẻ thù của mình và cầu nguyện cho họ, thì làm hại chính mình và người khác, và sẽ không bao giờ biết được Thiên Chúa. Phàm ai yêu mến Chúa thực tình thì cầu nguyện không ngừng. Đúng là chúng ta đến các thánh đường để cầu nguyện, nhưng Giáo hội của Chúa ở trong linh hồn của bạn; đối với kẻ cầu nguyện, thì tất cả thế giới trở thành Giáo hội.”6Ibid., tr. 159..
3. “Hãy khóc cho hết mọi người”
Say mê Thiên Chúa, cha Silvanô thốt lên: “Ngài ở đâu, ôi ánh sáng và niềm vui của con? Hương thơm bước đi của Ngài ở trong linh hồn con, và con khát khao Ngài. Linh hồn con yêu mến Chúa, vì thế con mong ước Ngài và con khóc lóc đi tìm Ngài. Ngài đã trang trí bầu trời với các ngôi sao, nhưng con chỉ mong ước một mình Ngài mà thôi, và con không thể nào quên khuôn mặt dịu dàng của Ngài. Con khóc lóc van xin Ngài: xin hãy đến, hãy vào trong con, hãy thanh lọc con khỏi mọi tội lỗi. Đừng bỏ con, hãy lắng nghe tôi tớ Ngài kêu van: Lạy Chúa xin tha thứ cho con, theo lòng nhân hậu hải hà của Ngài”7Ibid., tr.169.. Những dòng lệ đau khổ và sự tử đạo nội tâm là giá của việc khẩn nài và cầu nguyện, bởi vì “ai càng yêu nhiều thì càng chịu nhiều đau khổ”, vì thế lời cầu nguyện nói đến đổ máu ra cho những người yêu: “Linh hồn tôi đau khổ cho cả thế giới; tôi cầu xin và khóc lóc cho hết mọi người, ngõ hầu họ thống hối và nhìn nhận Thiên Chúa, sống trong tình yêu và được tự do trong Chúa. Những linh hồn không biết Thiên Chúa và chống lại Người thì thật đáng thương hại; trái tim tôi đau đớn vì họ, mắt tôi tràn nước mắt”8Espiritualidad rusa, cit., tr. 164 và 172.. Cha Silvanô kết luận: “Anh em thân mến, tôi không thể yên lặng. Tôi phải loan báo lòng nhân hậu của Thiên Chúa… Khi đi ngang cửa nhà thờ vào dịp lễ Phục sinh, tôi gặp một em bé bốn tuổi với khuôn mặt hớn hở – ơn thánh Chúa làm cho các thiếu nhi được hân hoan. Tôi mang trong mình một quả trứng Phục sinh và tôi tặng cho em. Em hí hứng chạy đến với cha mình để khoe món quà ấy. Do việc làm bé nhỏ ấy, tôi đã nhận được từ Thiên Chúa một niềm vui lớn lao: tôi cảm thấy tình yêu đối với mọi thụ tạo và tôi cảm thấy Thần khí Chúa trong linh hồn tôi. Khi trở về nhà, tôi đã cầu nguyện với nước mắt lâu giờ, và động lòng trắc ẩn đối với thế giới”9bid., tr. 177-178..
4. “Hãy thống hối cho hết mọi người”
Trong con đường trắc ẩn với thế giới, bên cạnh việc khóc lóc, còn cần phải thống hối cho hết mọi người, như lời thánh tông đồ đã dạy: “Anh em hãy vác đỡ gánh nặng cho nhau, như vậy anh em chu toàn luật của Đức Kitô” (Gl 6,2). Dưới khía cạnh pháp lý, việc thống hối vì lỗi của người khác là điều vô nghĩa, nhưng nhìn từ tình yêu của Đức Kitô, việc chấp nhận lỗi lầm của anh em mình là tự nhiên. Ông Ađam đã phạm tội vì muốn biện hộ cho mình, và từ chối trách nhiệm về tội lỗi của bà Eva. Khi phủi tay trước tội lỗi đã phạm chung với bà Eva, ông Ađam đã phá hủy sự thống nhất của loài người, làm thay đổi vận mạng của thế giới; đó là điều mà chúng ta làm khi chúng ta không thống hối cho người khác. Đối lại, chính trong thần học về “Ađam toàn diện” mà cha Silvano bộc lộ lòng ao ước cho mọi người được cứu độ. Ông Ađam thu tóm tất cả nhân lại ra như sự sung mãn của con người. Từ đó mà có sự hợp nhất của tất cả mọi người, là chi thể của một gia đình, liên đới với nhau trong tội cũng như trong ơn cứu độ (1Cr 15, 22.45), bởi vì tội lỗi và ơn cứu độ đều ảnh hưởng đến toàn thể thụ tạo (Rm 8, 19-23). Từ thần học về “Ađam toàn diện” cha Silvano giải thích giới răn “yêu thương tha nhân như chính mình”: người thân cận của tôi cũng chính là tôi. Một khi vì lòng mến Chúa Kitô ma ta biết chấp nhận tất cả mọi người, thì bấy giờ sự thánh thiện của ta đạt đến một chiều kích hoàn vũ, bởi vì chúng ta được cứu độ không phải tách ra khỏi thế giới, nhưng là cùng với thế giới.