Bàn về 25 định nghĩa Văn hoá

Tác giả: Chu Tấn

Trong thời đại bùng nổ cuộc “cách mạng truyền thông” (cuối thế kỷ 20) và thời đại “Toàn Cầu Hoá” hiện nay (Thế Kỷ 21) đề tài văn hoá, khái niệm văn hoá, nội dung và bản sắc văn hoá dân tộc, hay “thời đại văn hoá “toàn cầu hoá” v.v.. không những đã trở thành quá phổ thông, mà còn được các bộ môn khoa học nhân văn không ngừng nghiên cứu và đào sâu hơn bao giờ hết…. Tuy nhiên cũng không có một danh từ nào bao la và khó định nghĩa như danh từ văn hoá….Người ta còn nhớ năm 1952 hai nhà nhân loại học nổi danh người Mỹ là A. Kroeber và C. Kluckhohn trong tác phẩm “Culture- a critical review of concepts and definitions” (Văn Hoá – tổng luận phê phán các quan niệm và định nghĩa) đã tổng kết và thử liệt kê có tới 164 định nghĩa khác nhau về văn hoá! Trong lần xuất bản thứ hai của cuốn sách trên, số định nghĩa đã được cập nhật lên tới 200!¹ Cho đến nay số lượng định nghĩa về văn hoá không biết đã tăng lên bao nhiêu! Việc đi tìm một định nghĩa “chính xác” và “đầy đủ” về văn hoá được nhiều người chấp nhận,là điều khó khăn vô cùng! Trong bài này, chúng tôi chỉ xin giới hạn nêu ra 25 định nghĩa về văn hoá tiêu biểu nhất từ xưa cho đến nay để chúng ta cùng nhận định và thảo luận.

I- Nhận Định Về 25 Định Nghĩa Văn Hoá Tiêu Biểu:

Định Nghĩa Văn Hoá Thứ Nhất: Có thể coi đây là định nghĩa GỐC về văn hoá, vì danh từ Văn Hoá (Culture, tiếng Pháp, và tiếng Anh; Tiếng Đức là Kultur; Tiếng Nga là Kultura) đều bắt nguồn từ tiếng gốc Latinh là “Cultus” nghĩa là gieo trồng, trồng trọt được dùng theo nghĩa Cultus Agri là “gieo trồng ruộng đất” và Cultus Animi là “gieo trồng tinh thần” tức là sự giáo dục, giáo dưỡng tâm hồn con người. Xem thế từ nguyên nghĩa Latinh Cultus hay văn hoá có tác dụng chính là “trồng cây” hay “Trồng người” nói theo Quản Trọng “Kế hoạch trăm năm không gì bằng “trồng Người” (Bách niên chi kế mạc như “thụ nhân”).

Định Nghĩa Văn Hoá Thứ Hai: Rút ra từ lời thoán trong quẻ Bí của Kinh Dịch mà học giả Nguyễn Đăng Thục có đề cập tới trong bài “Thế Quân Bình Văn Hoá Việt Nam”

“Quan thiên văn dĩ sát thời biến, quan nhân văn dĩ hóa thành thiên hạ”.

(Nhìn hiện tượng trên trời để xét sự biến đổi của thời tiết. Nhìn hiện tượng của nhân quần xã hội để hoá nên thiên hạ thay đổi thế giới”).

“Theo nghĩa đen thì chữ Văn ở trong câu thoán từ này là cái đã hiện ra cho mắt thấy tai nghe, có tương quan với vật khác.Và chữ Hoá là có ý nghĩa đổi khác theo mục đích nào.Ý nghĩa của Văn thì tĩnh, ý nghĩa của Hoá thì động”…²(2)

Vẫn theo học giả Nguyễn Đăng Thục thì “Văn hoá là tất cả những cái gì của nhân loại để điều hòa thích ứng với hoàn cảnh đặng sinh tồn, hoàn cảnh, địa lý khí hậu hay là thiên nhiên “Quan nhân văn dĩ hoá thành thiên hạ” là điều hoà thích ứng hoàn cảnh xã hội lịch sử mà nhân loại chủ động hoá thành.”

“Đây là định nghĩa văn hoá hết sức tổng quát, mà cũng hết sức xác thực của truyền thống cổ truyền Á Đông vốn đứng ở quan niệm biến dịch để nhìn nhận sự vật một cách hội thông, chứ không nhìn nhận vụn vặt “Thánh nhân hữu dĩ kiến thiên hạ chi chí đồng nhi quan kỳ hội thông (Hệ Từ Dịch). Bậc thánh nhân có thấy được cái động biến không ngừng của thiên hạ mà nhìn nhận ở phương diện tổng quát hội thông nghĩa là cả ở phương diện động lẫn phương diện tĩnh vậy. Quan niệm ấy xác thực vì nó luôn luôn đi sát với hoàn cảnh thực tế, không rời xa xã hội, để quan niệm văn hoá ở trừu tượng. Và như vậy thì văn hoá cũng như xã hội cũng không thể rời khỏi được hoàn cảnh địa lý khí hậu và lịch sử là khung cảnh trong đó nó trưởng thành và khai diễn. Cho nên chúng ta không thể quan niệm một nền văn hoá cho dân tộc này, theo như ý người ta muốn, không cần để ý đến hàng ngàn năm lịch sử “Văn hiến chi bang” với bao nhiêu thế hệ tích lũy, những kinh nghiệm chồng chất trên giải đất “Nam quốc sơn hà Nam đế cư” này vậy. Văn hoá đã là toàn diện sinh hoạt của xã hội, một mặt nó có tính cách luôn luôn biến đổi không ngừng, trừ những văn hoá nào đã chết như văn hóa Ai cập, hay Can Đê chẳng hạn. Một mặt văn hoá có tính cách bền vững, vì nó là cái cây mà gốc rễ mọc sâu trong quá khứ, truyền thống, ngọn thì vươn tới cái tương lai vô cùng. Lấy toàn thể mà nói thì văn hoá của một xã hội có tính cách bền vững còn lấy từng bộ phận mà nói thì có sự thay đổi biến hoá. Bền vững hay sự thay đổi, là 2 phương diện hỗ tương của văn hoá. Cho nên ở giai đoạn lịch sử nhất định nào, một dân tộc hay một nhóm người đã trưng bầy ra một thế quân bình của Văn hoá, biểu thị cái trạng thái, quân bình của xã hội trong đó cá nhân tìm thấy quân bình ở tâm hồn mình, quân bình giữa cá nhân và đoàn thể, bên trong xã hội và quân bình giữa xã hội với hoàn cảnh tự nhiên của nó. Ấy là thời đại thịnh vượng của lịch sử dân tộc. Ở giai đoạn suy đồi của lịch sử, và xã hội mất quân bình nội bộ, khủng hoảng trong tinh thần. Bởi vì giữa tinh thần cá nhân và hoàn cảnh xã hội có một sự quan hệ mật thiết với nhau.”…

Qua đoạn văn bình luận hết sức sâu sắc của học giả Nguyễn Đăng Thục mà chúng tôi trích dẫn ở trên chúng ta thấy định nghĩa thứ hai về Văn hoá theo Kinh Dịch có 5 ưu điểm sau:

Văn hoá là sản phẩm của con người hay do con người sáng tạo ra.

Văn hoá luôn gắn bó với hoàn cảnh khí hậu thiên nhiên cùng lịch sử, xã hội con người.

Nội dung của văn hoá luôn luôn có 2 mặt “TỊNH” và “ĐỘNG” hay ‘BỀN VỮNG” và “BIỀN ĐỔI”

Phải quán xét văn hoá một cách tổng quan trên cả hai mặt “Động” và “Tịnh” mới có thể “Hội Thông” được chân tướng hay “Bản chất” của văn hoá.

Văn hoá có sứ mệnh thăng hoa con người và xã hội, thay đổi thế giới.

Định Nghĩa Văn Hoá Thứ Ba: Của học giả Lưu Hướng Trung Hoa. Tại Trung Hoa, có lẽ Lưu Hướng là người đầu tiên giải thích về khái niệm Văn hoá.Trong bộ Thuyết Uyển của Lưu Hướng, quyển 15, Chỉ Vũ có đoạn³: (3)

“Phàm vũ chi hưng, vị bất phuc dã, Văn hóa bất cải, nhiên hậu gia tru” (Phàm là dùng đến vũ lực thì đều là vì có người không chịu quy phục. Khi mà văn trị giáo hoá không thay đổi được họ thì mới tiến hành trừng phạt).

Ảnh hưởng theo lối giải thích Văn hoá của Lưu Hướng, nên sau này đa số các bộ tự điển của Việt Nam và của Tầu đều định nghĩa Văn hoá là dùng Văn để Giáo hoá con người. Định nghĩa văn hoá thứ ba này dĩ nhiên là thiếu sót rất nhiều, nhưng cũng có ưu điểm là ngắn gọn, dễ hiểu và cũng nói lên được vai trò hay chức năng của Văn hoá là để Giáo hoá con người, cải biến xã hội (Tương tự nghĩa gốc số một và một phần nào giá trị của định nghĩa thứ hai dù chỉ một phần thôi!)

Định Nghĩa Văn Hoá Thứ Tư: Trong cuốn Việt Nam Văn Hoá Sử Cương, học giả Đào Duy Anh theo giới thuyết của Félix Sartiaux mà thích nghĩa Văn hoá là: “chỉ chung tất cả các phương tiện sinh hoạt”. Trong lời tựa tác giả Đào Duy Anh khiêm tốn trình bầy “Quyển sách bỉ nhân soạn đây chỉ cốt cống hiến một mớ tài liệu cho những người muốn ôn lại cái vốn của văn hoá nước nhà, chứ không có hy vọng gì hơn nữa”.

“Theo giới thuyết của Félix Sartiaux thì “văn hoá về phương diện động là cuộc phát triển tiến bộ mà không ngừng của những tác dụng xã hội, về kỹ thuật, kinh tế, tư tưởng, nghệ thuật, xã hội tổ chức, những tác dụng ấy tuy liên lạc mà vẫn riêng nhau. Về phương diện tĩnh thì văn hoá là trạng thái tiến bộ của những tác dụng ấy ở một thời gian nhật định, và tất cả những tính chất mà những tác dụng ấy bày ra ở các xã hội loài người”.

Học giả cũng giải thích thêm: “Người ta thường cho rằng văn hoá chỉ những học thuật tư tưởng, của loài người, nhân thế mà xem văn hoá vốn có tính chất cao thượng đặc biệt. Học thuật tư tưởng cố nhiên là ở trong phạm vi văn hoá, nhưng phàm sự sinh hoạt về kinh tế, chính trị, và xã hội, cùng hết thẩy các phong tục tập quán, cũng ở trong phạm vi văn hoá. Hai tiếng văn hoá chỉ chung tất cả các phương diện sinh hoạt của loài người, cho nên ta có thể nói rằng: Văn hoá tức là sinh hoạt… Văn hoá tức là sinh hoạt thì không kể là dân tộc văn minh hay dã man đều có văn hoá riêng của mình, chỉ khác nhau về trình độ cao hay thấp mà thôi.”⁴ (4)

“Bỉ nhân biên sách này, cũng dựa theo giới thuyết của Félix Sartiaux mà chia đại khái ra ba bộ phận như sau này: 1-Kinh tế sinh hoạt 2- Xã hội sinh hoạt 3-trí thức sinh hoạt”.

Định nghĩa văn hoá của Félix Sartiaux mà học giả Đào Duy Anh nêu lên vừa có ưu điểm vừa có khuyết điểm:

Về Ưu điểm có 2:

Thừa nhận là nội dung văn hoá có 2 mặt “Động” và “Tịnh” như định nghĩa thứ hai của kinh Dịch đã nói ở trên.
Văn hoá là tất cả các phương diện sinh hoạt chứ không riêng “trí thức sinh hoạt” mới là văn hoá (như một số người đã hiểu lầm)

Về khuyết điểm:

Chỉ nêu lên tác dụng của văn hoá còn bản chất văn hoá là gì? Ngay Félix Sartiaux cũng chưa xác định được mà chỉ nói chung chung….
Văn hoá bắt nguồn từ đâu? Cứu cánh của Văn hoá là gì Félix Sartiaux chưa đào sâu!
Có mấy loại hình văn hoá? như thế nào Félix Sartiaux cũng chưa nắm rõ! thì làm sao phát triển được văn hoá?

Định Nghĩa Văn Hoá Thứ Năm: của một nhà văn, nhà chính trị Pháp: Edouard Herriot: “Văn hoá là cái còn lại khi người ta đã quên đi tất cả, là cái vẫn thiếu khi người ta đã học tất cả”.

(La culture c’est ce qui reste quand on atout ouble’; C’est ce qui manqué quang on a tout anpris).

Đây là một định nghĩa “tuyệt hay” và vô cùng sâu sắc, độc đáo, lại như “ẩn một nụ cười”….

– Tuyệt hay, vì tác giả không cần định nghĩa văn hoá sao cho “đầy đủ” mà chỉ lưu tâm bậc nhất đến “tinh nghĩa” thuộc về “bản chất” hay “cái Hồn” của Văn hoá mà thôi!

– Vô cùng độc đáo và sâu sắc vì: tác giả nêu lên 2 điểm thuộc về Đặc tính của Văn hoá “Cái Còn lại” “sau khi Quên”- “Đã học” mà “vẫn thiếu”… Lạ nhỉ! Văn hoá là “cái còn lại” sau khi người ta đã quên tất cả! Đã quên tất cả thì đâu còn nhớ điều gì! Nhưng cái muốn quên mà không quên được vì là điều “quá tinh vi”, “quá uẩn áo” đã đi vào tiềm thức hay đã đi vào “cốt tủy” của con người.Điều gì đã đi vào được “tiềm thức sâu thẳm nhất hay đã đi vào “cốt tủy” của con người – Chính cái “cột tủy”cái “còn lại đó” mới là văn hoá! Điều kỳ diệu thứ hai: “Muốn tìm hiểu văn hoá người ta phải đọc học tất cả! Khi đã đọc học tất cả, người ta tưởng là đã hiểu được văn hoá là gì! Nhưng không đâu! Khi đã học tất cả rồi người ta vẫn cảm thấy “Thiếu” cần phải “học thêm nữa”. Vậy là vẫn chưa hiểu văn hoá là gì hay sao? Lại cần phải học thêm nữa…Biển học mênh mông mà …

– Sau khi định nghĩa văn hoá một cách độc đáo sâu sắc nhất như trên, tác giả Edouard Herriot lại như ẩn một nụ cười “Quí vị….cứ tìm hiểu thật kỹ về văn hoá đi nhé! Nghiên cứu cho thật thâm sâu…. Quí vị ráng tìm ra một định nghĩa “xác thực nhất”, “đầy đủ nhất” đi nha! Nhưng …quí vị cũng coi chừng đấy… Điều mà quí vị nghiên cứu hay cả “khám phá” ra biết đâu chỉ là “cái xác” cái “cặn bã” còn “cái Hồn” của văn hoá đã bay xa rồi! (Smile)

Định Nghĩa Văn Hoá Thứ Sáu: của học giả Hồ Hữu Tường: Trong cuốn sách mỏng nhưng đọc rất thích thú và hấp dẫn vô cùng:“Tương lai Văn Hoá Việt Nam”⁵ (5) Học giả Hồ Hữu Tường đã định nghĩa “Văn hoá là cái gì làm cho con người trở thành NGƯỜI (Người Viết Hoa) .

Đây cũng là một định nghĩa sâu sắc độc đáo và mới lạ

– Trong “Tương Lai Văn Hoá Việt Nam” học giả Hổ Hữu Tường đã lên tiếng “chê” định nghĩa “văn hoá gốc” của Tây phương chỉ là “trồng trọt” …

– Vẫn theo Hổ Hữu Tường thì văn hoá Việt Nam là vô cùng phong phú, vô cùng cao quí và vĩ đại…. Tác giả ví như người đã tình cờ (hay thị kiến-tiên tri thấu thị…) khám phá thấy Văn hoá Việt Nam là cả một kho tàng không những lớn lao mà còn quí giá hơn vàng ngọc châu báu nữa cơ… Lớn tới nỗi một mình tác giả – cho dù suốt đờ i- cũng không thể nào khám phá hay khai thác hết được nên tác giả phải lên tiếng GỌI ĐÀN…

– Lối định nghĩa văn hoá của Hồ Hữu Tường không những sâu sắc, độc đáo mà còn mới lạ nữa. Mới lạ ở điểm: Hồ Hữu Tường là người đầu tiên tại Việt Nam đề cập tới sứ mạng của văn hoá. Văn hoá không chỉ có vai trò hay tác năng giáo hoá con người mà cao hơn thế, văn hoá có SỨ MẠNG làm cho con người trở thành NGƯỜI (Chữ Người Viết Hoa). Tới đây có người sẽ hỏi: Chữ người “viết thường” với chữ “Người viết Hoa” khác nhau như thế nào? Xin thưa chữ người viết thường là con người “bình thường” như tất cả chúng ta (vừa có tốt vừa có xấu…) hay còn gọi là con “người phàm” (phàm phu). Mà đã là con người phàm phu là con người “bất toàn” (còn rất nhiều khuyết điểm-vì nhân vô thập toàn mà…- Còn chữ NGƯỜI (viết hoa) là con Người hoàn hảo đạt tới cứu cánh CHÂN THIỆN MỸ. Tất cả đều hoàn thiện ở nơi mình hay còn gọi là con người TOÀN VẸN TRỌN LÀNH. Dĩ nhiên đây chỉ là “lý tưởng”, nhưng đích thực văn hoá quả có sứ mạng đó. Chỉ với một định nghĩa ngắn gọn này, Hồ Hữu Tường đã đưa Văn Hoá Việt Nam trở thành một cái “Đạo của Dân Tộc” (Trước Hồ Hữu Tường nhà văn hoá lớn Lý Đông A cũng chủ trương đưa Văn hoá Việt trở thành một Đạo Sống của dân tộc). Đây là một đề tài rất hay, chúng ta sẽ bàn trong một dịp khác!

Định Nghĩa Văn Hoá Thứ Bẩy: Năm 2002, Hội Đồng Văn Hoá Giáo Dục, Khoa Học Liên Hiệp Quốc (UNESCO) đã thống nhất đưa ra một định nghĩa mới về Văn hoá như sau:

“Văn hoá nên được đề cập đến như là một tập hợp của những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, trí thức, và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội và nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật, cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống gía trị, truyền thống và đức tin”⁶ (6)

Định nghĩa văn hoá của UNESCO có ưu điểm:

Tương đối đầy đủ…
Dễ hiểu, phổ thông
Bao quát nhiều thành tố, nhiều lãnh vực và mô hình văn hoá
Trung thực trung dung (bằng cách nêu lên những đặc trưng của văn hoá: từ “tâm hồn, vật chất, trí thức, và xúc cảm, văn học, nghệ thuật… lại thêm cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin…

Mặc dầu vậy, định nghĩa trên cũng còn một vài ba khuyết điểm:

Chưa xác định rõ bản chất văn hoá là gì?
Không đề cập đến tính chất “Động –Tĩnh” của văn hoá
Không đề cập đến chức năng và sứ mệnh của văn hoá…

Định Nghĩa Văn Hoá Thứ Tám: của học giả Đỗ Trọng Huề. Trong cuốn “Một cách nhìn khác về Văn Hoá Việt Nam” tác giả Mặc Giao⁷ (7) đã đề cập đến định nghĩa Văn hoá của học giả Đỗ Trọng Huề⁸ (8) mà chúng tôi xin trích lại nguyên văn như sau:

“Học giả phân tích Văn hoá theo bốn nghĩa: hai nghĩa hẹp và hai nghĩa rộng. Nghĩa hẹp thứ nhất Văn hoá chỉ kiến thức hay học vấn, Khi khen một người có văn hoá cao là khen người đó có kiến thức hay học vấn cao. Khi chê một người thiếu văn hoá có nghĩa là người đó ít học, hay kiến thức kém.

Theo nghĩa hẹp thư hai Văn hoá dùng để chỉ văn chương và nghệ thuật, trong đó có đủ cả các bộ môn ca, nhạc, vũ hội họa, điêu khắc, kiến trúc, kịch trường, điện ảnh. Nghĩa này được dùng khi nói tới một công trình văn hoá, tác phẩm văn hoá, trung tâm văn hoá, nhà văn hoá, đêm văn hoá, trình diễn văn hoá, triển lãm văn hoá.

Nghĩa thứ ba là nghĩa rộng, Văn hoá chỉ phần sinh hoạt của loài người, trong lĩnh vực tinh thần. Đó là những học thuyết, những triết thuyết, đưa dẫn suy tư của con người, lên một bình diện cao hơn đời sống vật chất thường ngày. Những Khổng Tử, Lão Tử, Socrates, Platon…là những người đã nâng cao trình độ văn hoá của nhân loại.Thêm vào đó là những tìm tòi và tin tưởng có tính cách tâm linh hay nói nôm na là những niềm tin tôn giáo, những tin tưởng về những gì xảy ra trong cõi vô hình, có khả năng chi phối ngay trong và sau cuộc sống hiện tại.Văn hoá thăng hoa của tinh thần khác biệt với những tiến bộ về vật chất, được gọi là Văn Minh. Văn Minh là những tiến bộ về kỹ thuật nhằm cải biến đời sống vật chất của con người. Văn hoá gồm đạo đức, luân lý, tôn giáo, nâng con người lên trong lĩnh vực tinh thần.

Tuy nhiên nếu văn hoá được dùng để chỉ chung sinh hoạt của con người, sinh vật thượng đẳng trong vũ trụ, khác với tất cả các loài cầm thú thì ở nghĩa thứ tư, nghĩa rộng nhất Văn hoá bao gồm cả Văn Minh vì Văn hoá chính là sư tiến bộ của con người, cả về phương diện tinh thần lẫn vật chất hầu làm cho đời sống con người, được hạnh phúc hơn, phong phú hơn. Hay nói cách khác, là tiến gần tới Chân Thiện Mỹ, lợi và thú hơn. Nghĩa rộng thứ tư này có thể được dùng như một định nghĩa cho Văn hoá”.

Ưu điểm của định nghĩa này:

Tác giả khéo chia thành 4 trình độ nhận thức về Văn hoá: Hai nghĩa hẹp và hai nghĩa rộng để giúp cho độc giả dù không phải chuyên viên nghiên cứu về văn hoá hay thậm chí là người sơ cơ, hay lần đầu tiên muốn đọc học tìm hiểu về Văn hoá cũng hiểu được nội dung Văn hoá rộng hẹp cao thấp như thế nào. Lối trình bầy diễn giải về Văn hoá của học giả Đỗ Trọng Huề theo phương pháp sư phạm đi từ dễ đên khó, từ thấp lên cao rất giản dị, rõ ràng khúc triết nên đạt tính chất phổ thông và theo hướng đại chúng hóa Văn Hóa Đây là một điểm son lớn của tác giả.

Trong nghĩa rộng thứ nhất tác giả đã giải thích khá rõ sự khác nhau giữa Văn Hóa và Văn Minh. Văn Hóa (Culture) là sự tiến bộ về Tinh Thần. Văn Minh (Civilisation) là sự tiến bộ của con người về mặt Vật Chất, thiên về Kỹ thuật và Văn minh đòi hỏi xã hội phải tiến tới một trình độ kỹ thuật nào đó mới gọi là Văn minh (Thí dụ văn minh nông nghiệp, văn minh cơ khí…) trong khi Văn hoá không cần đòi hỏi một trình độ kỹ thuật nào cả. Sự khác nhau giữa Văn hoá và Văn minh còn ở điểm: Văn minh thuộc về lãnh vưc vật chật, kỹ thuật nên có tính chất quốc tế, trong khi Văn hoá có tính cách quốc gia hay khu vực (Văn hoá Việt, Văn hoá Nhật, Văn hoá Thái Lan, Văn hoá Đông Phương, Văn hoá Tây Phương v.v…)

Trong nghĩa rộng thứ hai: Tác giả lại minh giải: Tuy giữa 2 danh từ Văn Hoá và Văn Minh có sự khác nhau như trên, nhưng Văn hoá là sư tiến bộ của con người trên cả 2 phương diện Tinh Thần lẫn Vật Chất nên nội dung Văn hoá bao gồm cả Văn Minh vì cùng đem đến Hạnh phúc lợi lạc cho con người nên nghĩa rộng thứ hai này là là nghĩa rộng nhất và được coi như Định Nghĩa Văn Hoá của tác giả.

Khác với các định nghĩa Văn Hoá khác chú trọng đến việc tìm hiểu Bản Chất Văn Hoá là gì (What?) Tác năng hay chức năng Văn Hoá ra sao? Tìm hiểu các mặt “Động Tịnh” của Văn Hoá v..v.. Học giả Đỗ Trọng Huề không có ý định giải nghĩa Văn hoá theo hướng đó Tác giả chỉ muốn giúp độc giả hiểu nội dung văn hoá hẹp rộng như thế nào (How?) mà thôi. Chúng ta cần tôn trọng ý hướng định nghĩa Văn hoá của tác giả và không thể đòi hỏi gì hơn.

Định Nghĩa Văn Hoá Thứ Chín: của Pitirim Alexandrovich Sorokin người sáng lập khoa Xã Hội học của Đại Học Harvard:

“Với nghĩa rộng nhất Văn hoá chỉ tổng thể những gì được tạo ra, hay được cải biến bởi hoạt động có ý thức hay vô thức của hai hay nhiều cá nhân tương tác với nhau và tác động động đến lối ứng xử của nhau)⁹ (9).

Đây là định nghĩa Văn hoá theo góc độ tìm hiểu về nguồn gốc (Tìm hiểu những thành tố tạo nên văn hoá đến từ đâu,…tương tác với nhau ra sao). Với loại định nghĩa có góc nhìn đặc biệt này, người viết chỉ xin nêu lên các đặc điểm, còn việc nhận định ưu khuyết điểm xin để giành quí độc giả xét đoán.

Đặc điểm của định nghĩa này:

Vì nội dung Văn hoá quá bao la – Nói theo kiểu các nhà bình luận trong nước – là “nội hàm” văn hoá rất lớn – nên tác giả gọi văn hoá là tổng thể” những gì được tạo ra là rất đúng, rất trung thực …Theo chúng tôi, chữ dùng “tổng thể” không những “trung thực” và còn “đắc địa” nữa.

Văn hoá được tạo thành bởi những hoạt động có “ý thức” hay “vô thức” của con người. Khen cho con mắt tinh đời (Kiều). Tác giả đã có lối nhìn chính xác và trung thực, toàn vẹn về con người ….(Ngày nay những nhà tâm lý học, nhất là những nhà tâm lý học miền sâu đểu công nhận rằng “Ý thức” chỉ là một phần rất nhỏ trong kho tàng “Vô thức” hay “Siêu thức” vô biên vô lượng … còn ẩn tàng trong con người). Có ai trong chúng ta có thể nào phủ nhận “vô thức” không là thành tố quan trọng của Văn hoá hay không?

Các hoạt động ý thức hay vô thức của con người, không chỉ “tương tác” với nhau, mà còn “tác động” đến lối “ứng xử” của nhau nữa..Do trên nội dung Văn hoá không chỉ “đa dạng”, “rộng lớn: mà còn “sâu thẳm” nữa….

Định Nghĩa Văn Hoá Thứ Mười: Theo “Đại từ điển Tiếng Việt” – của Trung Tâm Ngôn Ngữ và Văn Hoá Việt Nam “Văn hoá là những giá trị vật chất, tinh thần do con người sáng tạo ra trong Lịch sử¹⁰ (10)

Đặc điểm của định nghĩa thứ mười này:

Tuy không nêu ra được điều gì mới, nhưng tương đối ngắn gọn và mang tính phổ thông.

Xác nhận Con người là chủ thể của Văn hoá.

Trang: 1 2 3 4

Bàn về 25 định nghĩa Văn hoá

I- Nhận Định Về 25 Định Nghĩa Văn Hoá Tiêu Biểu:

TỦ SÁCH CÔNG GIÁO

TỦ SÁCH

THÔNG TIN

KẾT NỐI